Aile Sofraları: Ergenleri Tehlikelerden Korumanın Basit ve Zevkli Bir Yolu

Araştırmalar, aileleriyle düzenli olarak yemek yemenin çocuklarımızın fiziksel sağlığına iyi geldiğini gösteriyor: Evde pişen yemekler daha az şeker ve tuz, daha fazla sebze, meyve ve protein içeriyor. Ancak faydalar fiziksel sağlıkla sınırlı değil.

Düzenli aile sofralarının; ergenlerde daha düşük kaygı ve depresyon, madde kullanımı, yeme bozukluğu, sigara kullanımı ve genç yaşta gebelik oranlarıyla; daha yüksek psikolojik dayanıklılık ve özsaygı, yüksek okul başarısı ve genel olarak daha iyi yaşam doyumu ve kalitesiyle güçlü biçimde ilişkili olduğunu biliyor muydunuz? Aile sofraları, çocuklarımız için istediğimiz, hayal ettiğimiz herşeyi desteklerken, onlar için korktuğumuz herşeyden koruma sağlıyor. Üstelik, çocuklarımızla keyifli vakit geçirmek de cabası.

Araştırmalar düzenli olarak sofra paylaşan ailelerin sayısının son 40 yılda azaldığını gösteriyor. The Family Dinner Project’ten Dr Anne Fishel’e göre ailelerin yalnızca %30’u düzenli olarak birlikte yemek yiyor; %60–70’i ise birlikte yiyor ama sık değil. Dar gelirli aileler; ek vardiyalar, uzun ya da öngörülemeyen çalışma saatleri nedeniyle bunu orta ve yüksek gelirli ailelere göre daha zor sürdürüyor. Ancak nedenler ailelerin sosyo-ekonomik durumuyla sınırlı değil. Yemek konusunda seçici çocuklar aile sofrasını zorlaştırabiliyor; ebeveynler her aile üyesi için ayrı yemek hazırlamak zorunda kalabiliyor. Güzel bir aile yemeği sırasında çocuklarla yemek yüzünden çıkan tartışmalar da bu deneyimi bir kâbusa çevirebiliyor. Bunlara ek olarak ebeveynlerin yoğun iş temposu, çocukların okul sonrası etkinlikleri ve kulüpleri, teknolojinin dikkat dağıtması, ergenlerin ebeveynleriyle yemek yemek istemiyor gibi görünmesi (oysa araştırmalar, ergenlerin düzenli aile yemeğini sevdikleri şeyler listesinde oldukça üst sıralara koyduğunu gösteriyor) ve bir aile yemeğinin çok fazla emek ve hazırlık gerektirmesi, ailelerin eskisi kadar birlikte yemek yememesinin başlıca nedenleri arasında. Her akşam aile yemeği hazırlamak biz ebeveynlere bir yük gibi görünebilir; ancak faydaları, bu yükten ve getirdiği ek işten kesinlikle daha ağır basıyor. Evde pişmiş bir yemeği aileyle paylaşmanın fiziksel sağlığa faydaları oldukça açık.

Peki ruh sağlığına faydaları nereden geliyor?

Yemek rahatlatır. Aile bireyleri, bir masanın etrafında oturup evde pişmiş bir yemeği paylaştığında rahatlar, savunmaları düşer ve günlük hayatları hakkında konuşmaya daha istekli olurlar. Gün içinde olanları, zorlandıkları şeyleri, başlarına gelen eğlenceli ya da ilginç olayları paylaşırlar. Bunu çocuklarınızla bir hal hatır sorma zamanı gibi düşünebilirsiniz. Düzenli kurulan bir aile sofrası, biz ebeveynlere çocuklarımızın ve ergenlerimizin gününü rahat bir ortamda konuşma fırsatı verir ve hayatlarında olup bitenlerden haberdar olmamızı sağlar. Bu rutin buluşmalar sayesinde çocuklarımızın duygu durumundaki uzun süreli değişiklikler gibi bazı tehlike işaretlerini de fark edebiliriz. Sofra etrafındaki bu aile zamanları, yoğun günlük programımızda kısa bir mola olur ve çocuklarımızın hayatında neler olduğunu, onları germeden gözetme fırsatı sunar.

Düzenli aile sofrası, aile üyelerinin birbirine güçlü bağlarla bağlanmasına yardımcı olur ve özellikle bizden ayrışma sürecinde olan ergenlere, onları önemseyen bir aileye ait olma duygusu verir. Bu aidiyet duygusu, özellikle depresyon, intihar düşünceleri ve kendine zarar verme gibi ruh sağlığı sorunlarına ve ergenlerdeki riskli davranışlara karşı güçlü bir koruyucu bir etkendir. Ergenlik, risk alma davranışıyla tanımlanan bir dönemdir; ancak gelişigüzel ve ciddi anlamda tehlikeli riskler almak, hesaplı riskler almaktan farklıdır. Araştırmalar, ergenlerin aileleri tarafından sevildiklerini ve önemsendiklerini hissettiklerinde ve ailelerinin değerli bir parçası olduklarını bildiklerinde, tehlikeli ve gelişigüzel riskleri daha az aldıklarını gösteriyor. Çocuklarımızın onları koşulsuz sevdiğimizi ve onlara değer verdiğimizi zaten bildiğini düşünebiliriz; ama bunu göstermek için zaman ayırmak ve bilinçli bir çaba harcamak çok önemlidir.

Düzenli aile sofralari, sağlıksız beslenme alışkanlıklarına ve yeme bozukluklarina karşı da koruyucu bir etken. Araştırmalar, haftanın çoğu günü akşam yemeğini ailesiyle yiyen çocuk ve ergenlerin (kız ya da erkek) kusma, tıkınırcasına yeme ve diyet yapma olasılığının daha düşük olduğunu gösteriyor. Ayrica anoreksi ve bulimi gibi yeme bozuklukları da bu çocuklarda (ergenlerde) daha az görülüyor. Son olarak aile sofrası, çocuklarımızın benimsemesini istediğimiz değerleri ve davranışları aktarmanın harika bir yolu; çünkü bunlar günlük sohbetlerimizin içine doğal bir biçimde kendiliğinden yerleşir.

Akşam Yemeği mi, kahvaltı mı? Haftada kaç kere?

Araştırmalar,  aile sofrası söz konusu olduğunda sihirli bir sayı olmadığını gösteriyor. Birkaç çalışma haftada en az üç-dört kez gerektiğini öne sürse de bu konuda bir kesin bir sonuç yok. Ben bir sayı belirlemek yerine “ne kadar çok, o kadar iyi” diyenlerdenim. Sofra rahatlatıcı bir etkinlik olmalı; ebeveynler yeterince yapamadıkları için kaygılanmaya başlarsa, bu durum sofranın keyfini, dolayısıyla da faydalarını yok edebilir. Haftada bir kez başlayıp nasıl gittiğine bakabilir, yavaş yavaş arttırmayı deneyebilirsiniz…

Ayrıca uzun, gösterişli bir akşam yemeği olması da gerekmiyor. Tercihen basit, evde pişmiş bir yemeğin etrafında yarım saat bir araya gelmek yeterli. Başlamak için “doğru” zamanı beklemeye gerek yok: Ne kadar erken, o kadar iyi. Bu aile ritüelini çocuklar küçükken oluşturursanız, büyüdüklerinde sürdürmek daha kolay olur. Ergenler, bizlerle vakit geçirmekten hoşlanmıyor gözükseler de, araştırmalar onların da ailece yemek yemekten hoslandıklarını çok net gösteriyor. Eğer bu ana kadar ailece böyle bir alışkanlığınız yoksa, haftada bir defayla baslayıp yavaş yavaş arttırmayı düşünebilirsiniz.

Nasıl ideal bir sayı yoksa, ideal bir yöntem de yok. Her aile kendi geleneğini oluşturabilir. Araştırmaların çoğu akşam yemeklerinin etkilerini incelese de bulgular, bunun mutlaka akşam yemeği olması gerekmediğini gösteriyor. Akşam saatleri sizin ya da çocuklarınızın programı için fazla yoğunsa kahvaltıları deneyebilirsiniz. O da olmuyorsa, cumartesi ya da pazar günleri düzenli, uzun aile kahvaltıları harika bir yol olabilir. Hiçbiri olmuyorsa, yatmadan önce ailenizi sıcak çikolata ya da bitki çayı eşliğinde bir araya toplayabilirsiniz. Sonuçta her aile kendi yolunu bulmalı. Burada dikkat edilmesi gereken tek kural bu süre zarfında elektronik cihazlara izin verilmemesi olmalı.

Son  olarak, sofrada geçen vakit keyifli bir zaman olmalı. O yüzden kendimize şunu hatırlatmamız gerekiyor: Sofra, ergenleri düzeltmek, onlara ders vermek ya da nasihat etmek için doğru bir yer değil. Sofra, bağ kurmak ve doğası gereği rahatlatıcı olan yemek eşliğinde birbirimizin varlığından keyif almak için. Gerçekten orada olmamız, çocuklarımızı dinlememiz ve söylediklerine dikkat etmemiz çok önemli. Yemek sırasında çocuğunuzun anlattığı bir konuda yorum yapmanız ya da öneride bulunmanız gerektiğini hissederseniz, kendinizi tutmalı ve gerekirse  biraz daha soru sorarak ya da sessizce dinleyerek bilgi toplamanız daha iyi olur. Yemek bittiğinde yanına gidip yardımınıza ihtiyacı olup olmadığını ya da aklınızdaki konuyu onunla konuşup konuşamayacağınızı sorabilirsiniz.

Kaynaklar:

The Family Dinner Project — Dr Anne Fishel

Effects of Family Mealtime on Psychosocial Outcomes in Youth — Harrison ME, Norris ML, Obeid N, Fu M, Weinstangel H, Sampson M. Systematic Review of the Effects of Family Meal Frequency on Psychosocial Outcomes in Youth. Canadian Family Physician. 2015;61(2):e96–e106.

The Benefits of the Family Table — American College of Pediatricians, Şubat 2021