Kızımız Dışlandığında: Ortaokuldaki Arkadaşlık Dramaları İçin Bir Ebeveyn Rehberi

Bir önceki yazımda ergenlik öncesi dönemdeki arkadaşlıkların iniş çıkışlarını, arkadaşlık dramalarının ortaokulda neden bu kadar yaygın olduğunu ve bu süreçte çocuklarımıza nasıl destek olabileceğimizi ele almıştım.

Bu kez özellikle can yakan bir deneyime odaklanmak istiyorum: kızımızın arkadaş grubu tarafından dışlanması. Kızımız, arkadaş grubundaki yerini yavaş yavaş kaybettiğini hissedip eve üzgün geldiğinde ne yapabiliriz?

Kızımız kendini dışlanmış hissettiğinde

Kızımız aylardır, belki de yıllardır aynı kız grubuyla yakın arkadaş. Ancak son zamanlarda bir şeyler değiştiğini farkediyor. Onlarla birlikteyken, kendisinin orada olmadığı buluşmaları farkediyor, diğer kizların kendi aralarında paylaştığı şakaları anlamakta, takip etmekte zorlanıyor. Haftasonu planları onunla birlikte değil, sanki onu atlayarak yapılıyor. Kimse onunla açıkça küsmedi, kimse ona artık arkadaş olmak istemediğini söylemedi. Hatta, kızlardan bazıları onunla baş başa vakit geçirdiğinde hâlâ ona yakın davranıyor. Yine de bir şekilde artık gruba ait olmadığını hissediyor.

İlk tepkimiz diğer kızların anne babalarını aramak (ki bu nadiren umduğumuz gibi sonuçlanır) ya da kızımıza zaten o arkadaşlara ihtiyacı olmadığını söylemek olabilir. Ancak, büyük ihtimalle onlarla arkadaşlığını bitirmek istemiyor, sadece tekrar gruba dahil olmak istiyor. Ona daha iyisini hak ettiğini söylemek de muhtemelen kırgınlığını azaltmayacak aksine “Sen beni anlamıyorsun!” cevabıni işitmemize neden olacaktır. İşin en zor yanı, üzüntüsünün ve kafa karışıklığının altında kendine “Bende bir sorun mu var?” diye soruyor olabileceğini bilmek. “HAYIIIR! Sende hiçbir sorun yok!” diye bağırmak istiyoruz. Elbette yok. Ama bunu ona söylemek, tek başına kendini daha iyi hissetmesini sağlamayabilir.

Peki ne yapabiliriz?

Sorunu çözmeye çalışmak yerine dinleyelim

Çocuklarımızın duygusal olarak acı çektiğini görmek, ebeveynliğin en zor yanlarından biri. İçgüdümüz tavsiye vermek, sorunu çözmek ve her şeyi düzeltmek. Ne de olsa arkadaşlık sorunları konusunda yılların deneyimi bizde var. Ne yapılması gerektiğini bildiğimizden eminiz.

Ama kızımızın kendi deneyimini edinmeye ve ilişkileri kendi başına yönetmeyi öğrenmeye ihtiyacı var. Çoğu zaman en çok ihtiyaç duyduğu şey tavsiye değil, onu yargılamadan ve hemen çözüm sunmaya koşmadan dinleyecek biri. “Üzgün olmana şaşmamalı. Bu gerçekten çok zor.” gibi basit bir cümle bile yetebilir. Böylece duygularını kabul ettiğimizi ve bu duygularla tek başına baş etmek zorunda olmadığını ona göstermiş oluruz.

Ona sakinliğimizi ödünç verelim

Kızımız incinmişken sakin kalmak, söylemesi kolay ama yapması zor bir şey. Onu dışlayan kızlara öfkelenebilir, hatta gidip hesap sormak isteyebiliriz! Ama kızımızın, yanında sakin kalan bir ebeveyne ihtiyacı var. Buna eş düzenleme (co-regulation) denir: Bir çocuk duyguları karşısında çaresiz hissettiğinde yanında sakin ve destekleyici bir yetişkin olması, onun duygularını kontrol etmesine ve yönetebilmesine yardımcı olur. Bu yöntemi, bir nevi onlara kendi (sakin) sinir sistemimizi ödünç vermişiz gibi düşünebiliriz.

Sakin kalarak ona iki önemli mesaj vermiş oluruz: “Böyle hissetmen çok normal” ve “Bununla baş edebileceğine inanıyorum”. Ona “Merak etme, geçecek” ya da “O kızlar sana layık değil” demek iyi niyetli olabilir, ama bu sözler durumla baş edebileceğine dair güvenini her zaman artırmaz.

Kısacası, gerekiyorsa içimizden istediğimiz kadar köpürebiliriz! Michelle Icard’ın önerdiği gibi, bizi yargılamadan dinleyecek, güvendiğimiz bir yetişkin bulup içimizi de dökebiliriz. Ama dışarıdan olabildiğince soğukkanlı görünmeye çalışalım!

Neyin iyi geleceğini soralım

İçini dökme fırsatı bulduktan sonra nazikçe soralım: “Şu anda sana ne iyi gelir?” ya da “Ben nasıl yardımcı olabilirim?”

Önergenlik dönemindeki bir kız size sarılmak isteyebilir; daha büyük bir ergen ise biraz yalnız kalmayı tercih edebilir. Bazen bizden tavsiye isteyebilir; o zaman düşüncelerimizi paylaşabiliriz. Ama o sormadan çözüm sunma isteğimize direnelim.

Bizden tavsiye istemesi aslında durumu daha geniş bir açıdan görmesine yardım etmemiz için bir fırsat sunar. Muhtemelen kendisinde bir sorun olup olmadığını merak ediyor. Ona nazikçe bir sorun olmadığını ve ne yazık ki bu tür olayların herkesin başına gelebileceğini söyleyebiliriz. Kızlardan bazılarının baş başa kaldıklarında ona hâlâ yakın davranması, durumun yalnızca onunla arkadaş olmak istememekten kaynaklanmadığını gösterdiğine işaret edebiliriz. Bazen kızlar, kendileri de dışlanmaktan korktukları için grubun davranışına uyarlar. Bu, davranışlarını kabul edilebilir kılmaz; ama kızımızın, dışlanmanın kendisinde bir sorun olduğu anlamına gelmediğini anlamasına yardımcı olabilir.

Sosyal medyaya bir süre ara vermesinin iyi olacağını, böylece davet edilmediği buluşmaların fotoğraflarını görmek zorunda kalmayacağını düşünebiliriz. Bu kesinlikle onun kendisini daha iyi hissetmesine yardımcı olacaktır; ancak bu sonuca, belki bizden gelen belli belirsiz bir yönlendirmeyle, kendisinin varması, bizim ona önermemizden daha değerli ve faydalı olur. Amaç her sorunu onun yerine çözmek değil, sorunları kendi başına çözebileceğine dair özgüven kazanmasına yardımcı olmak.

Onun güvenli limanı olalım

Bu yaşta arkadaşlık sorunları çok büyük görünebilir. Biz durumu farklı görebiliriz, ama kızımız için dışlanmak gerçekten yürek parçalayıcı olabilir. Durumu düzeltmeye çalışmak yerine, o kendi yolunu bulurken sığınabileceği güvenli bir yer olalım. En sevdiği yemekten sipariş edelim, en sevdiği dizinin birkaç bölümünü birlikte izleyelim ya da sadece konuşmak istediğinde yanında olalım.

Bu küçük bağ kurma anları, arkadaşlıkları tarafından dışlandığında bile evde sevildiğini ve kabul gördüğünü ona hatırlatır. Elbette dışlanma akran zorbalığına dönüşmüşse müdahale etmemiz gerekir. Kızlarımıza sıradan arkadaşlık sorunlarında destek olmak, onları zarar verici davranışlarla tek başlarına baş etmeye bırakmak anlamına gelmez.

Son olarak

Çocuklarımızı her hayal kırıklığından koruyamayız ya da her arkadaşlık kırgınlığının önüne geçemeyiz. Ama bu deneyimleri tek başlarına yaşamak zorunda kalmamalarını sağlayabiliriz.

Onları dinleyebilir, sakin kalabilir, teselli edebilir ve kendi yollarını bulacaklarına güvenebiliriz.

Belki, yıllar sonra onlara verdiğimiz tavsiyeleri hatırlamayabilirler; ama kendilerini nasıl hissettirdiğimizi mutlaka hatırlayacaklardir: anlaşılmış, desteklenmiş ve her türlü zorluğun üstesinden gelebilecek kadar güçlü.

Kaynaklar:

Damour L. (2025), Untangled: Guiding Teenage Girls Through the Seven Transitions into Adulthood, New York: Ballantine Books.

Payne K.J., Llosa L.F. (2022), Emotionally Resilient Tweens and Teens, Boulder, CO: Shambhala.

Icard M. (2014), Middle School Makeover: Improving the Way You and Your Child Experience the Middle School Years, Routledge.