Orta Okul Yıllarında Arkadaşlık Sorunları

Ortaokulla birlikte ön ergenler daha fazla özgürlüğe kavuşur ve üzerlerindeki yetişkin gözetimi azalır; bu da onlara çok daha geniş bir arkadaş seçme alanı açar. Bu döneme kadar arkadaşlıkları çoğunlukla ya mesafeye (genellikle aynı mahallede oturan çocuklar arkadaş olur) ya da ebeveynlerin sınıftaki diğer ebeveynlerle ilgili tercihlerine dayanır. Ortaokulun başlamasıyla birlikte ön ergenler arkadaşlarını kendileri seçmeye başlar ve açıkçası bu konuda bizim pek de söz hakkımız kalmaz. Yine bu dönemde, sürü psikolojisinin güçlendiğini ve bir gruba ait olma ihtiyacının belirgin biçimde arttığını görürüz. Arkadaşlar arasındaki sosyal konum tam da bu dönemde önem kazanmaya başlar.

Ancak bu dönem aynı zamanda ergenliğin başladığı dönemdir. Ergenlikteki değişimin hızı çocuktan çocuğa o kadar farklıdır ki çocuğunuzun en yakın arkadaşı birdenbire karşı cinse romantik ilgi duymaya başlarken sizin çocuğunuz hâlâ bebekleriyle oynuyor ve kırtasiye malzemesi biriktiriyor olabilir. Bu sebeple ön ergenler uzun süreli, sağlam bir arkadaşlığı bile bir anda bitirebilirler. Psychological Science dergisinde yayımlanan ve öğrencileri ortaokuldan lise sonuna kadar izleyen uzun soluklu bir çalışma, 7. sınıfta kurulan arkadaşlıkların yalnızca %1'inin 12. sınıfa kadar sürdüğünü ortaya koymuştur. Kısacası ortaokul yıllarında arkadaşlık problemleri (hatta dramaları) kaçınılmazdır.

Madeline Levine'e göre "gençlerin sosyal kültürü büyük ölçüde iki yapı etrafında örgütlenir: Kalabalıklar ve Klikler." Kalabalıklar, ergenlerden ve ön ergenlerden oluşan geniş gruplardır (örneğin "şık ve popüler" çocuklar, "çalışkanlar" ya da “madde kullanan” çocuklar) ve bu grupların içindeki çocuklar birbirleriyle yakın arkadaş olmak zorunda değildir. Levine'in belirttiği gibi, "kalabalıklar genellikle katı sınırlarla belirlenmiştir ve duygusal açıdan sağlıklı çocuklar genellikle sorunlu çocukların arkadaşlığını aramaz." Klikler ise benzer ilgi alanlarına sahip, beş altı kişilik daha küçük gruplardır. Özellikle ortaokul çağındaki kızlar arasında çok yaygındırlar. Bu çocuklar birbirleriyle iyi arkadaştır; buna rağmen bir klikten diğerine oldukça hızlı geçerler. Ortaokul yıllarını, özellikle ön ergen kızlar için, arkadaşlık dramalarıyla dolu kılan da tam olarak klikler arasındaki bu sürekli hareketliliktir.

Bu çalkantılı dönemde çocuklarımıza nasıl destek olabiliriz?

Yukarıda da belirttiğim gibi, arkadaşlar arasındaki sosyal konum bu yıllarda önem kazanır; bu yüzden ön ergenleri bunu umursamamaya ikna etmeye çalışmak beyhude bir çabadır. Bunun yerine, popüler olma yönündeki doğal isteklerini kabul ederken iyi bir insan ve iyi bir arkadaş olmanın önemini vurgulamamız faydalı olur. Ön ergenlerimizi ve ergenlerimizi doğru yolda tutmak, sınırlar koymak, değerlerimizi aktarmak ve onlara bakış açısı kazandırmak bizim görevimizdir. Sosyal medya sayesinde sürekli bağlantıda olduğumuz bu çağda "gelişmeleri kaçırma korkusu" (FOMO) gerçek bir sorun hâline gelebilir. Çocuklarımıza yardımcı olmak için onları, arkadaşlarının hayatlarını sosyal medya üzerinden takip edip, paylaşımlara takılıp kalmak yerine keyif aldıkları etkinliklerle meşgul olmaya teşvik edebiliriz.

Ayrıca, iyi arkadaşlıklar kurmalarına da destek olmalıyız: onları aşağı çeken değil, kendilerini iyi hissettiren arkadaşlıklar. Bu iki yönlü bir yoldur, çünkü çocuklarımızın da böyle birer arkadaş olmaları gerekir. Bununla birlikte, iyi bir arkadaş olmak herkesle arkadaş olmak anlamına gelmez. Psikolog Lisa Damour'un vurguladığı gibi, çocuklar kimseye kötü davranmadıklar sürece arkadaşlarını seçmekte özgürdür. Kızlarımıza şunu söylemek de önemlidir: beş altı kişilik bir klikte her kızla eşit derecede yakın olmak mümkün değildir. Ön ergeniniz bu durumun normal olduğunu, ancak bunun asla kötü davranmak için bir bahane olmadığını bilmelidir. Kendimizi çok yakın hissetmediğimiz insanlarla da iyi geçinebilmeyi öğrenmek büyümenin bir parçasıdır.

Ortaokul yıllarında ön ergenler sosyal güçlerini sınamaya başlar. Buna henüz gelişmekte olan empati becerileri de eklenince, çocuğumuzdan ciddi düzeyde kötü davranışlar dinleyebiliriz. Psikolog Eileen Kennedy-Moore, Phyllis Fagell'in Middle School Matters kitabında aktarıldığı üzere, bu sorunu üç adımlı bir yöntemle ele almayı önerir. (1) Çocuğunuzu utandırmaktan kaçının. Bunun yerine sağlıklı bir suçluluk duygusunu hedefleyin; yani kötü olanın çocuğun kendisi değil, davranışı olduğunu vurgulayın. Yaşananlara iyi niyetli bir yorum getirin, örneğin: "Bir noktaya dikkat çekmeye çalıştığını biliyorum…" (2) Ardından empati kurmasına yardımcı olun: "…ama sence o sözleri duyduğunda arkadaşın ne hissetti?" (3) Bunu başardıktan sonra sorumluluk alma ve arkadaşıyla arasını nasıl düzelteceği üzerinde çalışabilirsiniz. Bu sürecin en önemli parçası empatidir, çünkü zorla yapılan bir özür gerçek bir özür değildir.

Ön ergeniniz, ister bir arkadaş grubundan dışlanarak; ister ona kendini kötü hissettiren bir arkadaş yüzünden olsun, kötü davranışların hedefi olduğunda, sizin göreviniz ona sakince destek olmak ve sağlıklı bir bakış açısı kazandırmaktır. Önce kendi duygularınızı kontrol edin, olabildiğince sakin ve empatik kalın ve onu dikkatle dinleyin. Her zaman olduğu gibi, anlatmayı bitirdiğinde şunu sorabilirsiniz: "Yardımıma ihtiyacın var mı, yoksa sadece içini mi dökmek istiyorsun?" Vereceği cevap size yol göstersin…

Kaynakça

Damour, L. (2016). Untangled: Guiding Teenage Girls Through the Seven Transitions into Adulthood. New York: Ballantine Books.

Fagell, P. L. (2019). Middle School Matters: The 10 Key Skills Kids Need to Thrive in Middle School and Beyond — and How Parents Can Help. New York: Da Capo Lifelong Books.

Hartl, A. C., Laursen, B., & Cillessen, A. H. N. (2015). A survival analysis of adolescent friendships: The downside of dissimilarity. Psychological Science, 26(8), 1304–1315.

Levine, M. (2012). Teach Your Children Well: Parenting for Authentic Success. New York: HarperCollins.