Çocuklarımızın Bağımsızlığını Desteklemek: Ev İşleri Neden Önemli?

Yaz tatiline girmeden önce, çocuklarımızın bağımsızlığını ve kendi sorumluluklarını üstlenme becerisini desteklemenin öneminden bahsetmek istedim. Bunun için yaz aylarından daha uygun bir zaman düşünemiyorum.

İster tam zamanlı çalışan bir ebeveyn olun ister evde olun, okulların kapanması, günlerin uzaması ve günlük temponun biraz yavaşlamasıyla birlikte hepimizin daha rahat hissettiği bir dönem başlıyor. Bu da çocuklara ev işlerini ve sorumluluklarını öğretmek için bize daha fazla zaman veriyor. Elbette bunun için zamana, sabra ve kendi kontrol etme eğilimlerimizden (benimkilerden özellikle!) biraz vazgeçmeye ihtiyacımız var.

Ev İşleri Neden Önemli?

Her şeyden önce, biz ebeveynlerin biraz daha az iş yapması gerekiyor! Biz daha az yaptığımızda daha fazla dinleniyor ve dolayısıyla daha iyi ebeveynler olabiliyoruz.

Ama bunun çok daha önemli bir başka tarafı var: Çocuğun, ailesinin değerli ve ihtiyaç duyulan bir parçası olduğunu hissetmesi.

Çocuk, yaptığı iş çok küçük olsa bile, ailesinin ona güvendiğini ve onun katkısına ihtiyaç duyduğunu gördüğünde kendisini değerli hisseder. Bu duygu; sorumluluk alma, aidiyet, özerklik ve Jennifer Breheny Wallace’ın kullandığı ifadeyle “mattering”, yani “önemli ve değerli olduğunu hissetme” duygusuyla yakından bağlantılıdır. Kendisine ihtiyaç duyulduğunu ve katkısının önemli olduğunu hissetmek, yalnızca yetişkinlikte değil, küçük çocukluk döneminden itibaren ruhsal iyi oluşla yakından ilişkilidir. Çocuğun kendi işlerinin sorumluluğunu üstlenmesi ve bağımsız hareket edebilmesi ise özgüveninin gelişmesine katkıda bulunur.

Nereden Başlamalı?

Amerikalı çocuk psikoloğu ve psikoterapist Erna Furman, çocuklara yeni bir beceri öğretmenin — ister ayakkabı bağlamak ister bir yemek hazırlamak olsun — birkaç aşamadan oluşan bir süreç olduğunu söyler.

1. Aşama: Önce siz yaparsınız.

2. Aşama: Birlikte yaparsınız.

3. Aşama: Çocuk denerken yanında durur, onu destekler ve hayranlıkla izlersiniz.

4. Aşama: Artık kendi başına yapmasına izin verirsiniz.

Bu dört aşamalı süreç ciddi miktarda zaman ve sabır gerektirir. Bu nedenle yaz tatili başlamak için harika bir zamandır. Günlük programlarımız daha esnek ve daha az yoğunken, çocuklara yeni sorumluluklar kazandırmak için de daha fazla alanımız olur.

Ancak bu süreç bizden başka bir şeyi de gerektiriyor: Bazı işlerin bizim yaptığımız kadar “mükemmel” olmayacağını kabul etmek. Evet, onlara nasıl yapılacağını öğreteceğiz. Fakat nihai hedefimiz, işi bizim yerimize ve bizim standartlarımızda yapmaları değil; kendi başlarına yapabilmeleri. Bunu başardıklarında, ortaya çıkan sonuç bizim “mükemmel” olarak tanımladığımız şeyden biraz farklı olabilir. Ve bunu kabul etmemiz gerekiyor.

“Bu Çocuk İstismarı!”

12 yaşındaki kızıma, bundan böyle kendi kıyafetlerinin ve spor kıyafetlerinin çamaşırından kendisinin sorumlu olacağını söylediğimde verdiği ilk tepki şu oldu: “Bu çocuk istismarı!”

Benim cevabım ise, “Bence çocuk istismarının ne olduğunu biraz okumamız gerekiyor,” oldu.

Çocuklardan gelen bir miktar itiraz gayet normal ve beklenen bir şeydir. Burada önemli olan, meseleyi hafif ve biraz mizahi tutmak ama tartışmaya girmemektir.

“Bizim ailemizde herkes ailesine katkıda bulunur.”

veya

“Şimdi masayı kurmanı istiyorum, teşekkür ederim.”

gibi kısa, sakin ve net cümleler, uzun pazarlıklardan çok daha etkilidir. Çünkü bu yaklaşım, konuyu bir müzakereye dönüştürme ihtimalini azaltır.

Adil Olmak, Eşit Olmak Demek Değildir

Kardeşler arasında çok sık duyduğumuz bir şikâyet vardır: “Ben ondan daha fazla iş yapıyorum!” Çocuklar, kardeşlerinin kendileri kadar sorumluluk almadığını ve bunun haksızlık olduğunu sık sık dile getirebilir. Kızım da her seferinde babasının masa kurmasına yardım etmediğini hatırlatıyor!

Aslında bu, çocuklara adaletin her zaman eşitlik anlamına gelmediğini anlatmak için güzel bir fırsat. Bir gün bir aile üyesinin daha fazla zamanı olabilir ve daha fazla iş yapabilir. Ertesi gün başka bir aile üyesinin zamanı daha fazla olabilir. Önemli olan herkesin aynı miktarda iş yapması değil, ailenin ihtiyaçlarına kendi kapasitesi doğrultusunda katkıda bulunmasıdır.

Burada da çocuklarla uzun pazarlıklara girmemek önemli. Sakin, net ve kararlı olmak; ama bunu gereksiz bir ciddiyete dönüştürmemek işe yarar.

Hangi Yaşta Hangi Sorumluluklar?

İnternette her yaş için uygun ev işlerini sıralayan pek çok liste bulabilirsiniz. Ancak bunların hiçbiri kesin kurallar değildir. Çocuğun yaşı, gelişim düzeyi, becerileri, mizacı ve sizin evinizin ihtiyaçları farklıdır. Bu nedenle her çocuğun aileye hangi sorumluluklarla katkıda bulunabileceğine siz karar vermelisiniz. Aşağıdaki listeyi bir başlangıç noktası olarak kullanabilir veya çocuklarınız için kendi listenizi oluşturabilirsiniz.

Küçük Çocuklar — 2-10 Yaş

• Temiz çatal, kaşık ve tabakları yerlerine koymak

• Çiçekleri sulamak

• Sofrayı kurarken büyük kardeşine yardımcı olmak

• Çamaşırları beyazlar ve renkliler olarak ayırmak

• Temiz çamaşırları katlamak

• Kendi odasını toplamak

• Bulaşık makinesini boşaltmaya yardımcı olmak

• Yemek yaparken ebeveynine yardımcı olmak

• Alışveriş poşetlerinden alınan ürünleri yerlerine kaldırmak

  
  

Ortaokul Çağı — 11-13 Yaş

• Basit yemekler hazırlamak

• Çöpü dışarı çıkarmak

• Bulaşıkları yıkamak

• Bulaşık makinesini doldurmak ve boşaltmak

• Kendi çamaşırını yıkamak

• Market alışverişine yardımcı olmak veya yaşına uygun şekilde alışveriş yapmak

  
  

Ergenler ve Lise Çağı — 14 Yaş ve Üzeri

• Kıyafetlerini ütülemek

• Daha kapsamlı yemekler hazırlamak

• Mutfağın veya banyonun temizliğine yardımcı olmak

• Kendi beslenme çantasını hazırlamak

• Aile evcil hayvanlarının bakımına yardımcı olmak

• Arabayı yıkamak

• Buzdolabını temizlemek

  
  

Çocuklarımıza evde sorumluluk vermek ve bu sorumlulukları gerçekten onların yapmasına izin vermek, özgüvenlerinin ve uzun vadeli iyi oluşlarının gelişimi açısından önemli. Aynı zamanda, kabul edelim ki hepimizin ev işlerinde çocuklarımızdan biraz yardım almaya ihtiyacı var!

Ben bir sonraki akademik yıla kadar yazılarıma ara vereceğim. Ancak bu süre boyunca, gelecek yılın bültenleri üzerinde çalışırken bir yandan da kızıma ev işlerini nasıl yapacağını öğretmekle meşgul olacağım. Şimdiden herkese güzel, dinlendirici ve biraz da “çocuklar kendi işlerini yapsın” temalı bir yaz diliyorum!

Kaynaklar: