Çocuğunuzun Akran Zorbalığına Maruz Kaldığını Gösteren İşaretler
- Zeynep Okur Guner, PhD
- 13 Tem
- 3 dakikada okunur
Ergenlik öncesi (tween) ve ergenlik dönemindeki çocuklar, zorbalığa maruz kaldıklarını her zaman aileleriyle paylaşmazlar. Bu durum yetişkinlere şaşırtıcı gelebilir; ancak bunun arkasında birçok farklı neden olabilir. Çocuklar kendilerini çaresiz hissediyor olsalar bile, kontrol duygularını yeniden kazanabilmek için sorunu kendi başlarına çözmeye çalışmak isteyebilirler. Bazıları ise zayıf görünmekten ya da zorbalık yapan kişinin kendilerine daha fazla zarar vermesinden endişe eder. İşte bu nedenle, zorbalığın işaretlerini bilmek ve erken fark edebilmek büyük önem taşır. Belirtileri zamanında tanımak, doğru zamanda harekete geçebilmemizi sağlar.
Duygusal Belirtiler
En önemli uyarı işaretlerinden biri, çocuğun kişiliğinde belirgin bir değişim görülmesidir. Özellikle karakterinin bazı yönleri eskisine göre çok daha belirgin hâle gelebilir.
Kim John Payne'e göre, dışa dönük çocuklar zorlandıklarında bunu davranışlarıyla dışa vurma eğilimindedir. Daha çabuk öfkelenebilir, sinirli, gürültücü, taşkın ve normalden daha hareketli olabilirler.
İçe dönük çocuklar ise tam tersine kendi içlerine çekilirler. Daha sessiz, mesafeli, küskün veya inatçı bir tutum sergileyebilir, her zamankinden daha az konuşabilirler. Bunun yanında sürekli kaygılı görünme, mutsuzluk, tahammülsüzlük ve sosyal ortamlardan uzaklaşma da zorbalığın önemli duygusal belirtileri arasında yer alır.
Okul Hayatı ve Akademik Belirtiler
Dikkat edilmesi gereken bir diğer alan ise okul yaşamıdır.
Zorbalığa maruz kalan çocuklarda dikkat ve odaklanma güçlüğü görülebilir. Bunun sonucunda akademik başarılarında düşüş yaşanabilir. Bazı çocuklar ise bunun tam tersine tepki vererek aşırı mükemmeliyetçi, kurallara katı şekilde bağlı veya esneklik göstermekte zorlanan bir hâle gelebilirler.
Okula gitmek istememeleri, sık sık evde kalmak için bahaneler üretmeleri de önemli işaretlerdir. Sık sık kaybolan ya da zarar gören eşyalar, bu durum hakkında konuşmak istememeleri veya okuldan genel olarak söz etmekten kaçınmaları da göz ardı edilmemelidir.
Davranışsal ve Sosyal Belirtiler
İştah değişiklikleri, uyku düzeninde bozulmalar, aileyle daha az vakit geçirmek istemeleri ve arkadaşlarıyla görüşmeyi azaltmaları, zorbalığın sık görülen belirtileri arasındadır.
Zorbalığa uğrayan çocuklar çoğu zaman kendilerini güçsüz ve kontrolü kaybetmiş hissederler. Bu nedenle ev ortamında kontrolcü davranışlarda artış görülebilir. Yaşamlarının başka alanlarında kaybettiklerini düşündükleri kontrolü, evde yeniden kazanmaya çalışabilirler. Örneğin, her şeyin yalnızca kendi istedikleri şekilde yapılmasını isteyebilir, kardeşlerine karşı daha baskın davranabilir, planlarda yapılan küçük değişikliklere aşırı tepki gösterebilir veya önemsiz konular üzerinde uzun tartışmalara girebilirler. Aile düzenini kontrol etmeye çalışmaları, oyunlarda uzlaşmaya yanaşmamaları, yemek konusunda aşırı talepkâr olmaları ya da yönetimi ellerinde tutamadıklarında yoğun hayal kırıklığı yaşamaları da görülebilir.
Elbette bu davranışların farklı nedenleri olabilir. Ancak çocuğunuzun kontrolcü tutumlarında belirgin ve ani bir artış fark ediyorsanız, bu durum yaşamının başka bir alanında yaşadığı çaresizliğin bir yansıması olabilir.
Siber Zorbalığa Özgü İşaretler
Siber zorbalık söz konusu olduğunda ise bazı belirtiler farklılık gösterebilir.
Çocuğunuzun telefon, tablet veya bilgisayar kullandıktan sonra belirgin şekilde üzgün ya da huzursuz görünmesi, sosyal medya ve dijital cihazlardan tamamen uzak durmaya başlaması veya çevrim içi etkinlikleri konusunda her zamankinden daha gizemli davranması dikkat edilmesi gereken işaretlerdir.
Geçici Değişiklik mi, Yoksa Bir Sorunun İşareti mi?
Elbette burada bahsedilen belirtilerin bazıları ergenlik dönemindeki çocuklarda zaman zaman görülebilir. Sonuçta gençler zaman zaman kontrolcü, sinirli veya tahammülsüz olabilirler. Ayrıca çocukluk dönemine kıyasla aileleriyle daha az konuşmaları ve yaşadıklarını paylaşmak istememeleri de gelişimin doğal bir parçasıdır. Benzer şekilde, bazı çocukların kontrolcü özellikleri zaten mizaçlarının bir parçası olabilir. Yine ergenlik döneminde duygu durumundaki iniş çıkışlar beklenen ve sağlıklı gelişimin bir parçasıdır. Hatta ruh hâlindeki dalgalanmalar, ergen beyninin gelişiminin doğal bir göstergesi olabilir.
Asıl dikkat edilmesi gereken, çocuğunuzun alışılmış davranışlarında, ilgi alanlarında veya kişiliğinde ani ve belirgin bir değişiklik olup olmadığı ve bu değişimlerin uzun süre devam edip etmemesidir. Eğer çocuğunuz iki haftadan uzun süredir sürekli mutsuz görünüyorsa, bu önemli bir uyarı işaretidir. Örneğin, iki hafta üst üste hafta sonu planlarını iptal edip evde kalmayı tercih edebilir. Bu durum sadece arkadaşlık ilişkilerinde yaşadığı geçici bir sorunla ilgili olabilir. Ancak üçüncü haftada yeniden arkadaşlarıyla vakit geçirmeye başlıyorsa genellikle daha az endişe vericidir. Burada önemli olan, geçici dalgalanmalardan ziyade devam eden davranış örüntülerini fark edebilmektir.
Bir sonraki yazıda, çocuğunuzun zorbalığa maruz kaldığını öğrendiğinizde ebeveyn olarak neler yapabileceğinizi ele alacağım.
Kaynaklar:
Payne K. J., (2022), “Emotionally Resilient Tweens and Teens”, Shamabala, Colorado
Yorumlar